Imitatiespel en doen alsof: waarom het ertoe doet en hoe je het speelt

Definitie

Imitatie en symbolisch spel: waar hebben we het over?

Imitatie is een gezien gebaar nadoen (doen alsof je drinkt). Symbolisch spel is een voorwerp gebruiken om een ander voorwerp voor te stellen (een banaan als telefoon) of een scène verzinnen (de pop is ziek). Deze twee vaardigheden bouwen zich op in de eerste jaren: eerst op jezelf (zelf drinken), dan op een voorwerp (de pop laten drinken), dan in complete scenario’s met rollen.

De ontwikkeling verschilt sterk van kind tot kind, en nog meer bij kinderen met autisme, waar de belangstelling voor doen alsof later kan opkomen of andere vormen kan aannemen (herhaalde scenario’s, scripts uit tekenfilms). Dat is geen tekortkoming: het is een ingang die je moet respecteren.

Voordelen

Wat deze spelletjes opbouwen

Methode

Hoe je het spel op gang brengt (stap voor stap)

Stap 1: begin bij wat je kind kan. Kijk wat je kind al spontaan met voorwerpen doet (stapelt het? laat het rollen? zet het op een rij?). Imitatiespel bouw je op een bestaande vaardigheid, nooit als vervanging.

Stap 2: speel voor, zonder te vragen. Pak een identiek figuurtje van dat van je kind en doe een eenvoudig gebaar terwijl je benoemt wat JIJ doet: “het mannetje drinkt zijn melk. Mmm.” Geen vraag, niet wachten. Herhaal dat over meerdere sessies als dat nodig is.

Stap 3: wacht op de uitnodiging of spontane imitatie. Op de dag dat je kind het gebaar met zijn figuurtje doet, is het gelukt: reageer meteen (“oh, het mannetje van Lucas drinkt ook!”) en breid één stap uit (het drinkt → jij veegt zijn mond af).

Stap 4: één stap tegelijk toevoegen. Het scenario groeit langzaam: drinken → eten → wassen → naar bed. Elk nieuw gebaar herhaal je meerdere keren voor het volgende. De dagelijkse routines (maaltijd, bad, aankleden) leveren de meest vertrouwde scenario’s.

Stap 5: volgen, niet sturen. Zet je kind het spel naar zijn hand (de pop springt), volg het dan. Het doen alsof is van je kind. Jouw rol: verrijken, niet corrigeren.

Materiaal

Speelmateriaal kiezen per leeftijd

12 tot 24 maanden: eenvoudige poppen om te hanteren, een basis keukentje, autootjes met figuurtjes. De gebaren zijn kort en functioneel (eten geven, laten slapen).

2 tot 4 jaar: speelkeukens, garages met een scenario, gezinsfiguurtjes, aankleedpoppen, poppenkastpoppen. De scenario’s volgen elkaar op (2 of 3 stappen).

4 tot 7 jaar: verkleedkleren, Playmobil, volledige rollenspellen (school, dokter, winkeltje). Je kind verzint en stuurt; jij speelt de bijrollen.

Voor kinderen die van sensorische voorwerpen houden, kies je materiaal met dubbel gebruik: een keukentje van hout met textuur, verzwaarde poppen alleen als de door de fabrikant aanbevolen leeftijd wordt gerespecteerd, je kind ze zelf kan weghalen en onder toezicht, handpoppen van zachte stof. Ons assortiment sensorisch speelgoed heeft er meerdere.

Bijzondere gevallen

Als je kind doen alsof vermijdt

Sommige kinderen houden lang meer van het echte dan van het verzonnene: ze willen ECHT de afwas doen, ECHT de planten water geven. Dat is een geldige ingang: doe de echte handelingen samen en voeg dan een klein beetje doen alsof toe (“en nu wassen we het blad van de plant, die heeft ook dorst”). Het symbolische rekt zich uit vanuit het echte.

Herhaalt je kind vaste scenario’s (hetzelfde verhaal, dezelfde zinnen)? Dat is zijn manier om de wereld te begrijpen. Stap in zijn script door een kleine variatie toe te voegen (een personage erbij, een nieuw woord). Minimale variaties respecteren de behoefte aan herhaling en verbreden het spel.

Tot slot: doet je kind op 3 of 4 jaar geen enkel dagelijks gebaar na en toont het geen belangstelling voor functioneel spel, noem het dan bij de controle bij het consultatiebureau (Nederland) of, in Vlaanderen, bij Kind en Gezin of je huisarts. Niet om te alarmeren, maar omdat deze waarnemingen professionals helpen. Onze pagina over signalen per leeftijd (in het Frans) helpt je dat gesprek voor te bereiden.